همه جوره

حضرت امام محمدتقی، جواد الأئمه(ع) در سال 195هجری، در شهر مدینه در شب جمعه نیمه ماه مبارک رمضان به دنیا آمد. در سال 220هجری به شهادت رسید. نسب حضرت محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف و کنیه ایشان أبا جعفر و کنیه خاص ایشان أبو علی و ازجمله القاب ایشان الزکی و المرتضی و التقی و القانع و الرضی و المختار و المتوکل و الجواد است. نام مادر حضرت ریحانه با کنیه أم الحسن است و نیز گفته شده که نام مادرش سبیکه و یا خیزران است. 

ویژگی های امام جواد

1. آراستگی ظاهر

حضرت امام جواد (ع) علاوه بر صفای باطنی به آراستگی ظاهر برای حضور در اجتماع اهمیت میدادند. یکی از زمانهای برو ز آراستگی، در نماز و برای اعلام ادب صحبت با پروردگاراست که موردتوجه ایشان بوده و علی بن مهزیار درباره سنت رفتاری ایشان و آراستگی با لباس چنین میگوید: امام محمدتقی (ع) را دیدم که نماز واجب و سنت و مستحب را در جبه خز طارونی -نوعی خز است، یا بنا بر بعضی از نسخهها طاروی یا خز یمنی- به جا می آورد و به من نیز جبهای از خز بخشید و یادآوری فرمود که آن را به تن خویش کرده و در آن نماز گزارده است و به من هم فرمود که در آن نماز کنم.

2. توجه به مساکین

یکی از اصلیترین علل فشارها و تهدیدهای اجتماعی، نابرابری درآمد با توجه به توزیع ناعادلانه ثروت و پیدایش طبقات اجتماعی بر اساس درآمد و امکانات در اختیار آنان است که طبقه فقیر و ثروتمند دو سوی این طیف اقتصادی هستند. آثار گوناگون فقر در جامعه اسلامی و ظهور یأس و ناامیدی، فقرزدایی را به عنوان یکی از اولویتهای برنامه های اقتصادی جامعه اسلامی نمایان میسازد و وجود الگوی عملی برای دستگیری از مساکین، نویدی برای امید به زندگی برای فقرا و مساکین همیشه نگران حال و آینده خواهد بود؛ تا حاکمیت سرمایه نتواند ارزش والای انسان را لگدکوب نماید. توجه به وضعیت معیشت فقرا و مساکین، یکی از وظایفی است که حضرت امام جواد (ع) خود را مأمور به انجام آن میداند.
 

3. تواضع و فروتنی

دستیابی به فرصتی تربیتی برای آموزش مکارم اخلاق همواره در سیره عملی معصومین(ع) موردتوجه بوده است. ازاینروست که گسترش تواضع و فروتنی با کمترین امکانات مادی ظاهری، جهت تنظیم مسائل فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جهان اسلام طبق آموزههای قرآن در سیره عملی و شخصیت قرآنی حضرت امام جواد (ع) نیز مشهود است.خیران خادم گفت: در زمان حضرت جواد (ع) عازم حج شدم حال آن جناب را از خدمتکاری که نزد ایشان موقعیتی داشت پرسیدم و درخواست کردم مرا خدمت ایشان ببرد. وارد شدم حضرت جواد (ع) بالای یک سکوی بلند ایستاده بود که فرشی برای نشستن نداشت غلامی با جانمازی آمد و آن را پهن کرد امام (ع) نشست. همینکه
 چشم من به آن جناب افتاد هیبت و مقامش چنان مرا فراگرفت که ترسیدم خواستم بالای سکو بروم بی آنکه پای بر روی پلکان گذارم امام اشاره کرد که پلکان آنجاست بالا رفته سلام کردم دست خود را به جانب من دراز کرد گرفتم و بوسیدم و بر روی صورت خود گذاشتم با دست خود مرا نشاند من دست آن جناب را رها نکردم از هیبتی که مرا گرفته بود امام نیز دست خود را نکشید همینکه حالت وحشت از دلم رفت، دستم را رها کردم از حالم جویا شد.

4. علم و حکمت

دارایی علمی، فاکتوری تأثیرگذار بر پویایی، تعالی، قدرت و آراستگی حضرت امام جواد (ع) است. ایشان با آراسته شدن به زیور علم، آمادگی رویارویی با شرایط اجتماعی و توانمندی حل مسائل و مشکلات پیچیده جامعه را داراست و ازاینروست که علم حضرت در جهت بیان حقانیت اندیشه های شیعی قرار میگیرد.

برای ارزیابی علمی حضرت امام جواد (ع) مأمون گفت: ای یحیی از أبو جعفر مسأله ای فقهی بپرس تا دریابی جایگاه او در فقه و علم دین چگونه است، یحیی گفت: ای أبوجعفر- خداوند بر صلاحت بیفزاید- درباره فردی که در حال احرام، شکاری را بکشد نظرت چیست؟ حضرت (ع) فرمود: «آیا او، آن را در حرم کشته یا خارج از آن؟ دانای به مسأله و حکم بوده یا جاهل؟ از روی عمد کشته یا به خطا؟ بنده بوده یا آزاد؟ صغیر بوده یا کبیر؟ بار نخستش بوده یا قبلاً نیز انجام داده؟ صید از پرندگان بوده یا از دیگر جانوران؟ کوچک بوده یا بزرگ؟ بر کاری که کرده اصرار دارد یا نادم است و پشیمان؟-یعنی: قصد توبه دارد یا نه- آیا در شب و در لانه اش آن را کشته یا به روز و آشکارا؟ آیا آن فرد در حال احرام حج بوده یا احرام عمره؟» [با شنیدن این توضیحات] یحیی به گونه ای درمانده و زبون شد که آن امر بر هیچیک از أهل مجلس پوشیده نماند و همه از پاسخ امام (ع) غرق در حیرت شدند.

دکتر سپیده میرزایی
در زیست‌شناسی مولکولی، با مهار مقاومت دارویی سرطان، درمان‌های شخصی‌سازی‌شده‌ای خلق کرده که امید بیماران را بیشتر و مسیر درمان را موثرتر کرده است.

دکتر سارا پهلوان
با سلول‌های بنیادی موفق به تولید سلول قلب شده و امکان درمان بیماری‌های قلبی و ترمیم بافت آسیب‌دیده را فراهم کرده و راه درمان‌های نوین قلبی و داروهای هدفمند را هموار کرده است.

بی‌بی فاطمه حقیرالسادات
با نانو بیوتکنولوژی و تولید داروهای ضد سرطان و ثبت اختراعات متعدد، مسیر توسعه درمان‌های نوین و محصولات دانش‌بنیان را به شکل ملموس هموار کرده است.

‌‌‌‌‌‌‌

حوزه‌های علمیه و پژوهش
(به مناسبت ۲۵ آذرماه، روز پژوهش)

 حجت‌الاسلام احمد اولیایی (https://eitaa.com/ahmad_olyaei/761)

 پژوهش در حوزه‌های علمیه به عنوان یکی از ارکان اصلی تولید دانش، نیازمند نگاهی انتقادی و آسیب‌شناسانه است. یکی از چالش‌های جدی در این زمینه، مسئله «استعمار روش» است که در آن، الگوها و چارچوب‌های پژوهشی بیگانه، بدون نقد و انطباق با مبانی معرفتی و هویتی حوزه، به عنوان استانداردهای انحصاری پذیرفته می‌شوند. این مسئله در کنار مشکلات ساختاری مانند عدم آموزش نظام‌مند نگارش پژوهشی، هویت متکثر طلاب را تحت تأثیر قرار داده و کیفیت پژوهش‌های حوزوی را متأثر ساخته است.

این استعمار که لزوما از طرف دشمن نیست بلکه می‌تواند ریشه داخلی داشته باشد، را از چند وجه می توان تبیین کرد؛

۱. تحمیل قالب‌های پایان‌نامه‌نویسی و پژوهش دانشگاهیِ یکسان بدون توجه به هویت حوزوی؛
هویت حوزوی دو خصوصیت مهم دارد؛ یکی تکثر است و دیگری شفاهی بودن. هویت حوزوی متکثر است یعنی هر طلبه با توجه به آزادی حوزه در شیوه تحصیل و کنشگری و غیره، هویت خود را شکل می‌دهد؛ فردی در امر تبلیغ، دیگری در تدریس، دیگری در کنشگری اجتماعی، طلبه دیگر در تألیف و غیره.
از طرف دیگر سنت شفاهی حوزوی (تحصیل و تدریس و مباحثه) طلبه را در مهارت های شفاهی آماده تر می سازد تا کتبی. لذا اینکه همه طلاب به صورت یکسان پایان‌نامه‌های خویش را در یک فرم و قالب حتی با تعداد صفحه‌های یکسان بنویسند، با هویت حوزوی نمی‌سازد.

۲. نادیده گرفتن روش‌های سنتی پژوهش حوزوی (مانند شرح‌نویسی، حاشیه نویسی، رساله های کوتاه علمی و …) و جایگزینی آن‌ها با فرم‌های ترجمه‌شده. به عنوان مثال یک کار اجتهادی روی یک مسأله فقهی که ممکن است به سی صفحه هم نرسد، در این سنت قرار می‌گیرد که اکنون نادیده گرفته می‌شود.

اما راهکار، در تنوع‌بخشی پژوهش است. این کار را می‌توان تحت عنوان «روش‌شناسی پژوهش حوزوی» دنبال کرد. این بحث بیشتر باید پخته شود اما با توجه به دو ساخصه‌ی هویت متکثر حوزوی و سنت‌های حوزوی، اجمالا مثال‌هایی (جهت تقریب به ذهن) برای تغییر نظام پژوهش به ویژه پایان نامه‌ها در حوزه ارائه می‌شود؛
✔️طلبه مُبلغ، تجربه‌نگاری تبلیغ خویش را به عنوان پایان‌نامه تحویل دهد.
✔️طلبه‌ی مدیر، تجربه اداری خود را به عنوان رساله تنظیم کند.
✔️به جای پایان نامه‌های یک‌شکل و فرمال، امتحانات شفاهی مانند قدیم اما متفاوت‌تر معیار مدارک علمی باشد.
✔️اگر طلبه‌ای توانست در میان تعدادی داور، ایده‌ای نو را در یکی از دانش های حوزوی به صورت شفاهی ارائه دهد و دفاع کند (کرسی)، به عنوان رساله تلقی شود.
✔️اگر طلبه ای توانست در بحث‌های فقهی-حقوقی حتی یک ماده‌قانون در مساله‌ای از مسائل نظام تدوین کند، و طبیعتا پشتوانه پژوهشی آن را تهیه ارائه دهد، به عنوان رساله از او قبول شود.
✔️و مثال های دیگری که می تواند اولا پژوهش را مسأله محور کند، ثانیا هویت متکثر حوزوی را محترم بشمارد، و ثالثا سنت های حوزوی را حفظ نماید.

این بحث برای دانشگاه‌های حوزوی نیز مصداق دارد.

1. در زندگی مشترک، رقابت با گذشته‌ها و تعلقات همسر ممنوع؛
رابطه سالم یعنی دیدن نیازهای واقعی طرف مقابل، نه جایگزین شدن برای دیگری.

حضرت ام‌البنین(س) بعد از ورود به خانه امیرالمؤمنین(ع)، نهایت احترام به یادگارهای حضرت زهرا(س) را داشت. هیچ‌وقت نخواست جای مادر را بگیرد؛ به‌جای آن، خود را خدمت‌گذار محبت بچه‌ها معرفی کرد.

مثلا ما نباید به تعلقات همسر به مادر و خانواده اصلی و خویشانش ورود کنیم بلکه باید متناسب با نیازی که در این خانواده جدید (من و همسر و فرزندان) هست رفتار کنیم.

2. تربیت فرزند در مکتب حضرت ام‌البنین(س)

خوب است به سیره تربیتی حضرت ام‌البنین سلام الله علیها هم اشاره کنیم که درس‌های مهمی برای همه مردم و به‌خصوص مادران دارد. آن حضرت فرزندان خود را در دوران کودکی و خردسالی چگونه تربیت می‌کردند و چه مطالبی را به آن‌ها آموزش می‌دادند که بعد از سال‌ها مردان مؤدبی مانند حضرت عباس علیه السلام سرآمد و الگوی مردان و زنان تاریخ شد؟

حضرت ام‌البنین را باید بانوی ادب دانست که فرزندشان، حضرت عباس، به‌عنوان مرد ادب در کربلا شناخته می‌شود.

زمانی که امام حسین(ع) در مسیر کربلا بود، ام‌البنین(س) اولین سؤالش از خبرآوران همیشه این بود:
«از حسین بگو؛ عباس فدای حسین!»

۳. شخصیت و انسانیت نتیجۀ اعمال اوست و نه ادعا.

حضرت ام البنین (س) با خدمت به سلاله امامت و همدلی با ایشان موجب آرامش‌بخشی بود، و هیچ‌گاه به دنبال برتری‌جویی نبود.

او غم‌های خود را با روحیه ادبی که داشت می‌سرایید و در غم فرزندانش به تنهایی مویه می‌کرد.

با اینکه مادر چهار شهید کربلا بود، هیچ‌وقت خود را مطرح نمرد و اهل خودنمایی و ادعا نبود.

در پی سخنرانی تلویزیونی رهبر معظم انقلاب اسلامی، که شامگاه ۶ آذر خطاب به ملت ایران ایراد شد، تحلیل این بیانات در کانون توجه نخبگان، رسانه‌ها و افکار عمومی قرار گرفت.

 ایشان در این سخنان راهبردی، با تحلیل شکست قطعی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ ۱۲روزه و تبیین جایگاه بسیج به عنوان “ثروت بزرگ ملی"، چهار توصیه کلیدی را به عنوان نقشه راه برای ملت ایران ارائه کردند. این تحلیل به واکاوی ابعاد این چهار توصیه و زمینه‌های آن می‌پردازد.

بستر سخن:
روایت پیروزی و نقشه راه آینده این سخنرانی در شرایطی انجام شد که منطقه پس از جنگ ۱۲روزه، در حال تجربه‌ی توازن قوای جدیدی است.
 ایشان با اشاره به این واقعه، تأکید کردند که آمریکا و رژیم صهیونیستی «کتک خوردند و دست خالی بازگشتند» و به هیچ یک از اهداف خود نرسیدند. این بیان فراتر از گزارش یک واقعه ظامی، بلکه بیانگر تغییر استراتژیک در معادلات منطقه است.

ایشان، شایعه «پیغام با واسطه ایران به آمریکا» را «دروغ محض» خواندند و تصریح کردند: «دولت آمریکا شایسته ارتباط و همکاری با جمهوری اسلامی نیست». این موضع گیری قاطع، خط بطلانی بر تمام گمانه‌زنی‌های دیپلماتیک بود و فضایی شفاف برای فهم منطق پشت چهار توصیه اصلی ایجاد کرد.

 تحلیل چهار توصیه در چارچوب راهبرد عبور از چالش‌های پیش‌رو

۱.اتحاد ملی:
عنصر تقابل با دشمن ایران، بزرگترین مخرج مشترک برای اتحاد مقدس «در برابر دشمن، همه با هم باشید، همانند دوران جنگ ۱۲روزه»

این توصیه، فراتر از یک دعوت اخلاقی؛ یک الزام امنیت ملی است. ایشان با اشاره مشخص به «دوران جنگ ۱۲ روزه»، به الگویی عینی و آزموده شده استناد می‌کنند که در آن، حتی زاویه‌داران با نظام نیز کنار ملت ایستادند و این نقطه، به عنوان مهم‌ترین شکست دشمن شناسایی شد. این وحدت، عملاً یک سپر دفاعی نرم در برابر پروژه جنگ ترکیبی دشمن ایجاد کرد.

پیام به عرصه بین‌المللی:
این تأکید، پیام روشنی به بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دارد که تمامی محاسبات آنان برای ایجاد شکاف در درون ملت ایران با شکست مواجه شده و این اتحاد مقدس بود که باعث ناکامی طرح ۲۰ ساله دشمن شد.

 ۲. حمایت از دولت:
تبدیل کارگزاری به کارآمدی «از رئیس جمهور محترم و دولت خدمتگزار حمایت کنیم»

رهبر انقلاب با اشاره به این که «دولت بار سنگینی بر دوش دارد» و «اداره کشور کار ساده‌ای نیست»، از مردم می‌خواهند تا از «کارهای مهم» دولت و تداوم «کارهای نیمه‌تمام شهید رئیسی» حمایت کنند. این سخن، نشان می‌دهد دولت در کانون اتخاذ تصمیم‌های مهمی قرار گرفته که مستلزم حمایت مردم است.

همچنین در شرایطی که دشمن فشار اصلی خود را بر اقتصاد متمرکز کرده، حمایت از دولت در تقویت توان تاب‌آوری ملی نقش اساسی خواهد داشت.

۳. پرهیز از اسراف:
جهاد اقتصادی در سبک زندگی «از اسراف اجتناب کنید؛ اسراف در آب، نان، گاز، بنزین، ارزاق و خوراکی‌ها»

رهبر معظم انقلاب، اسراف را یکی از مهم‌ترین خطرها و ضررها معرفی کردند و مفهوم این پرهیز اخلاقی را به یک تهدید راهبردی، بسط دادند. 

اسراف، در شرایط فعلی مستقیماً امنیت انرژی، امنیت غذایی و آب کشور را که کالاهایی حیاتی و در معرض هدف دشمن هستند، تهدید می‌کند.

 ۴. ارتباط با خدا:
توکل به معنای حقیقی «ارتباط با خدا را بیشتر کنید؛ برای باران، امنیت، عافیت و برای همه چیز از خدای متعال کمک بخواهید»

این توصیه نهایی رهبر حکیم انقلاب همگان را به این موضوع توجه می‌دهند که هیچ برنامه مادی، بدون پشتوانه الهی، در برابر طوفان‌های سهمگین ابتلائات دوام نمی‌آورد. این ارتباط با خداوند، منبع امید، پایداری و اعتماد به نفس یک ملت است.

راهبرد مقابله با جنگ روانی:
در شرایطی که دشمن با جنگ ترکیبی تمام عیار، سعی در ایجاد یأس و اختلال در اراده ملی دارد، توکل به خداوند، قدرتمندترین سامانه پدافند دفاع روانی است که می‌تواند در جامعه صبر، سکینه و ثبات ایجاد کند.

سخنرانی رهبر انقلاب نشان داد که جمهوری اسلامی ایران، نه تنها در میدان سخت‌افزاری جنگ توانسته دشمن را به شکست بکشاند، بلکه برای «جنگ بلندمدت تمدنی» نیز نقشه راهی جامع، مبتنی بر عقلانیت و ایمان دارد.

موفقیت این نقشه راه، در گرو درک عمیق اقشار جامعه از نقش و جایگاه خود در این نبرد بزرگ تمدنی و عمل 

جهادی برای تحقق آن است.

سید مرتضی مهدوی